Mental load: wat is het en hoe verdeel je het eerlijker?

Wat is mental load?

Mental load is het denkwerk achter een gezin: onthouden wat er moet gebeuren, vooruitdenken en zorgen dat het ook echt gebeurt. Het is onzichtbaar, want je ziet alleen de taak en niet het denken dat eraan voorafging.

Donderdagavond. De kinderen liggen in bed. Jij zit op de bank en denkt: morgen gym, dus de tas. Zaterdag een verjaardag, dus een cadeau. En die vaccinatie moest ook nog ingepland. Niemand heeft je iets gevraagd. Je weet het gewoon.

Het Nederlandse woord is mentale last. Het gaat niet om hoe druk je bent. Het gaat om dat je de hele dag een lijst in je hoofd bijhoudt, ook als je iets anders aan het doen bent. Veel ouders herkennen het: het is niet eens dat het zo druk is, het is dat je alles moet onthouden.

In de jaren met jonge kinderen is die lijst het langst. Daarover meer in Wat is de zwaarste periode van ouderschap?

Hoe merk je dat de mental load vooral bij jou ligt?

Je merkt het aan wie eraan denkt, niet aan wie het doet. Als jouw partner de boodschappen doet maar jij het lijstje maakt, ligt het denkwerk nog steeds bij jou.

Een paar signalen die ouders vaak herkennen:

• Je bent degene die weet wanneer de school een studiedag heeft.
• Je partner helpt echt wel. Maar alleen als jij zegt wat er moet gebeuren.
• Als je even rust hebt, ga je dingen regelen. Want anders komt het niet af.
• Je kunt niet ontspannen zolang er nog iets openstaat in je hoofd.

Herken je er meer dan één? Dan zit er waarschijnlijk meer op jouw bordje dan zichtbaar is. Voor jou en voor je partner.

Waarom is de mental load zo vaak scheef verdeeld?

Meestal niet omdat iemand het zo wil. De verdeling groeit ongemerkt: wie het eerst verlof had, wie minder uren werkt of wie het gewoon eerder ziet, wordt vanzelf degene die het bijhoudt.

De wens is anders dan de praktijk. De helft van de ouders met een partner en een minderjarig kind wil betaald werk en zorg gelijk verdelen. Negen procent doet dat ook (CBS en SCP, Emancipatiemonitor 2024). Dat cijfer gaat over zorg in het algemeen en niet over mental load alleen. Het laat wel zien hoe groot het gat tussen willen en doen is.

En dan is er nog iets. Wie het denkwerk doet, wordt er ook beter in. Diegene weet waar het vaccinatieboekje ligt en hoe de app van de opvang werkt. Zo wordt het steeds logischer dat het bij één iemand blijft liggen.

Daar komt bij dat mental load weinig oplevert om te laten zien. Een schoon huis zie je. Een verjaardagscadeau dat op tijd in huis is, valt niemand op. Pas als het misgaat, ziet iedereen het. Zo blijft het werk onzichtbaar, ook voor degene die het doet. Veel ouders beseffen pas hoeveel het is als ze het een keer opschrijven.

Hoe verdeel je de mental load eerlijker: taken of hele verantwoordelijkheden?

Hele verantwoordelijkheden overdragen werkt meestal beter dan losse taken. Bij een taak blijft het denkwerk bij jou. Bij een verantwoordelijkheid verhuist het mee: je partner ziet het, plant het en doet het.

Het verschil in de praktijk:

• Een taak overdragen: "Wil jij morgen de boodschappen doen?" Jij hebt het lijstje gemaakt en gezien dat de melk op is.
• Een verantwoordelijkheid overdragen: "Vanaf nu zijn de boodschappen van jou." Je partner ziet wat er op is, maakt het lijstje en doet ze.

Welke route bij jullie past, hangt af van hoe jullie werken. Een paar afwegingen:

• Begin met één domein, zoals de verjaardagen, de opvang of de dokter. Liever één verantwoordelijkheid die echt verhuist dan vijf half.
• Laat het ook echt los. Dat is voor veel ouders het lastigste deel. Het gaat anders dan jij het zou doen (en soms een dag te laat). Grijp je steeds in, dan komt het denkwerk terug bij jou.
• Maak het zichtbaar. Schrijf eerst samen op wat er allemaal speelt. Veel partners zien pas dan hoeveel het is.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen mental load en huishoudelijk werk?

Huishoudelijk werk is het doen, mental load is het denken eraan. De was draaien is een taak. Weten dat de sportkleren vrijdag schoon moeten zijn, is mental load.

Hebben vaders ook een mental load?

Ja, iedereen die een gezin mee draaiende houdt, heeft een mental load. Vaak ligt het grootste deel bij één ouder, maar welke ouder dat is, verschilt per gezin.

Hoe begin je het gesprek met je partner over mental load?

Begin met het zichtbaar maken en niet met een verwijt. Schrijf samen een week lang op wat er allemaal geregeld moet worden. Dan praat je over de lijst en niet over wie er tekortschiet.

Wat als mijn partner niet ziet hoeveel ik regel?

Dan helpt het om het zichtbaar te maken in plaats van het uit te leggen. Laat je partner een week lang één domein helemaal zelf doen, inclusief het onthouden. De meeste partners zien daarna vanzelf hoeveel denkwerk erin zit.

Kun je een mental load meten?

Niet precies, want het is denkwerk en dat laat zich niet in uren uitdrukken. Wat wel kan: per domein opschrijven wie eraan denkt, wie het plant en wie het doet. Dan zie je waar het ligt.

Bronnen

• CBS en SCP (2024). Emancipatiemonitor 2024, hoofdstuk Werken en zorgen.