Wat kost een zieke werknemer en waar begint preventie?

Wat kost een zieke werknemer een werkgever?

Een zieke werknemer kost je het loon dat je doorbetaalt, plus alles wat nodig is om het werk door te laten lopen en de medewerker te begeleiden. Je betaalt maximaal twee jaar lang minimaal 70 procent van het brutoloon door (Ondernemersplein, 2026).

Die loondoorbetaling is de post die iedereen kent. Daarnaast lopen er kosten die minder zichtbaar zijn:

• Vervanging. Een invaller, uitzendkracht of collega's die overwerken.
• Begeleiding. Bedrijfsarts, casemanager en re-integratie.
• Het werk dat blijft liggen. Afspraken die schuiven en collega's die het opvangen, met het risico dat het daar ook te veel wordt.

Een vast bedrag per dag bestaat niet. Het hangt af van het salaris, de functie, hoe lang iemand uitvalt en hoe het werk wordt opgevangen. Wat wel vaststaat: hoe langer het verzuim duurt, hoe hoger de rekening.

En dan is er nog de rekening die niet in de boekhouding staat. Collega's die een tijd harder moeten werken om het gat te vullen. Klanten, patiënten of leerlingen die een vervanger krijgen. Kennis die even niet beschikbaar is. Die kosten zijn lastig uit te rekenen, maar leidinggevenden merken ze wel. Vaak het eerst bij de collega's die het opvangen.

Waarom is psychisch verzuim het duurst?

Omdat psychisch verzuim vaak lang duurt en het meest voorkomt bij werkgerelateerd verzuim. Van de 8,3 miljard euro die werkgevers in 2023 kwijt waren aan werkgerelateerd verzuim, ging 4,9 miljard naar verzuim door psychosociale arbeidsbelasting (TNO, Arbobalans 2025).

Psychosociale arbeidsbelasting is een verzamelnaam voor werkdruk, werkstress en alles wat mentaal te veel wordt. Het verzuim dat daaruit volgt, is lastig te voorspellen en lastig op te lossen met één maatregel.

En het speelt niet overal even sterk. Het ziekteverzuim was in 2025 gemiddeld 5,4 procent. In de gezondheids- en welzijnszorg lag het in het eerste kwartaal van 2026 op 8,2 procent en in het onderwijs op 6,3 procent (CBS, 2026). Werk je in een van die sectoren, dan zou het kunnen dat je dit herkent.

Welke signalen gaan vooraf aan psychisch verzuim?

Meestal signalen in gedrag en werk: iemand oogt vaker moe, schuift met afspraken, is korter aangebonden of trekt zich terug. Op zichzelf hoeft dat niets te betekenen. Maar samen en over een langere periode zijn het vaak de eerste tekenen.

Een medewerker die altijd ja zegt en ineens vaker nee. Die na het ouderschapsverlof weer begint, maar merkt dat de combinatie toch lastiger is dan gedacht. Die nooit klaagt, maar wel steeds later mailt.

Het lastige is dat juist de medewerkers die het hardst doorgaan, het minst snel aan de bel trekken. Dat ze het aankunnen, betekent niet dat het moeiteloos gaat.

Uit landelijke cijfers blijkt dat jongere werknemers vaker klachten hebben. Van de vrouwelijke werknemers van 25 tot en met 34 jaar gaf 32,2 procent in 2025 aan burn-outklachten te ervaren. Bij mannen in die leeftijd was dat 24,3 procent (TNO en CBS, NEA 2025). Dat is precies de leeftijd waarin veel medewerkers jonge kinderen hebben.

Daar zit een patroon achter dat vaak pas achteraf zichtbaar wordt. Zwangerschap, verlof, gebroken nachten en een kind dat ziek thuis zit. Er verandert veel in korte tijd. En wat er thuis speelt, blijft niet altijd thuis. Het komt terug in energie, in concentratie en in hoe vaak iemand een afspraak moet verzetten.

Waar begint preventie van verzuim?

Preventie begint bij eerder zien en eerder het gesprek aangaan, voordat een medewerker zich ziek meldt. Een verzuimgesprek komt pas na de ziekmelding. Het gesprek dat verzuim zou kunnen voorkomen, vindt daarvoor plaats.

Wat daarbij kan helpen:

• Weten waar je op let. Leidinggevenden die signalen herkennen, kunnen eerder vragen hoe het gaat.
• Het gesprek zonder oordeel. Veel leidinggevenden willen helpen, maar zijn bang om te betuttelen of te dicht bij iemands privéleven te komen.
• Iets om naar te verwijzen. Een gesprek werkt beter als er daarna een concrete volgende stap is, binnen of buiten de organisatie.

De medewerker houdt daarbij zelf de regie. De werkgever biedt ruimte, het gesprek en de ondersteuning die helpt. Wil je weten wat die ondersteuning kost en hoe je die betaalt, lees dan Wat kost een vitaliteitsprogramma en hoe betaal je het?

Veelgestelde vragen

Hoe lang betaalt een werkgever een zieke werknemer door?

Maximaal twee jaar, tegen minimaal 70 procent van het brutoloon. In het eerste jaar moet dat ten minste het minimumloon zijn. In veel cao's staan aanvullende afspraken.

Krijgt een werkgever geld terug voor een zieke werknemer?

In de meeste gevallen niet van de overheid. Veel werkgevers hebben een verzuimverzekering die een deel van de loondoorbetaling vergoedt. Wat die dekt, staat in de polis.

Mag je als werkgever vragen naar de privésituatie van een medewerker?

Je mag vragen hoe het gaat, maar de medewerker bepaalt wat hij of zij vertelt. Naar medische gegevens vraag je niet. Dat is aan de bedrijfsarts. Een open vraag naar hoe het werk en de thuissituatie samengaan, kan wel een goed begin zijn.

Wat is het verschil tussen verzuim voorkomen en verzuim begeleiden?

Verzuim begeleiden begint na de ziekmelding, verzuim voorkomen daarvoor. Begeleiding is wettelijk geregeld met de bedrijfsarts. Voor preventie ligt de ruimte bij de werkgever zelf.

Bronnen

• Ondernemersplein (2026). Loon doorbetalen bij ziekte.
• TNO (2025). Arbobalans: kosten werkgerelateerd ziekteverzuim blijven stijgen.
• CBS (2026). Ziekteverzuim in eerste kwartaal hoger dan gemiddeld in afgelopen 30 jaar.
• TNO en CBS (2025). Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden. Via Volksgezondheid en Zorg (RIVM), Overspannenheid en burn-out.